Bank krediti təsdiqinə təsir edən əsas amillər

Kredit tarixcesi bankın ilk baxdığı mənbələrdən biridir, çünki əvvəlki ödəniş davranışı risk qiymətləndirməsinə siqnal verir. Banklar adətən kredit tarixçəsində aşağıdakı məqamlara diqqət yetirirlər:

• Ödəniş intizamı: cari və bağlanmış kreditlər üzrə gecikmələrin olub-olmaması, gecikmələrin tezliyi və təkrarlanması.
• Aktiv öhdəliklərin tarixi: eyni vaxtda bir neçə məhsuldan istifadə, kredit kartı və kredit limitlərinin idarə edilməsi.
• Müraciət davranışı: qısa müddətdə çoxsaylı müraciətlər risk göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər, çünki bank bunu təcili vəsait ehtiyacı və ya planlaşdırılmamış borclanma ehtimalı ilə əlaqələndirə bilər.

Kredit tarixçəsi ilə bağlı vacib məqam odur ki, bank “tək bir gecikmə” və ya “tək bir kredit” əsasında hökm vermir. Adətən bütöv mənzərəyə baxılır: gecikmələrin səbəbi, davamlılığı, son dövrdə davranışın dəyişib-dəyişməməsi və ümumi maliyyə intizamı. Bu səbəbdən kredit təsdiqi (kredit tesdiqi) mövzusunda “mütləq belə olar” yanaşması düzgün deyil.

Bank krediti üçün gəlir səviyyəsi sadəcə rəqəm kimi deyil, davamlılıq və təsdiqlənə bilənlik kimi qiymətləndirilir. Banklar adətən müraciətçinin gəlir mənbələrini və bu gəlirin sabitliyini yoxlayırlar:

• Rəsmi gəlir göstəriciləri: əmək haqqı, rəsmi müqavilə, ödəniş tarixçəsi kimi məlumatlar qiymətləndirmədə rol oynaya bilər.
• Sahibkarlıq və sərbəst fəaliyyət gəlirləri: dövriyyə, vergi və bank hesabı hərəkətləri kimi məlumatlar nəzərə alına bilər, lakin qiymətləndirmə qaydası bankdan asılıdır.
• Əlavə gəlir mənbələri: icarə gəliri və ya digər qanuni ödənişlər bəzi hallarda ümumi mənzərəni tamamlayır.

Gəlir bölməsində bankların əsas sualı belədir: “Bu gəlir növbəti aylarda da davam edəcəkmi və borc yükünü qarşılamağa kifayət edirmi?” Bəzi hallarda müəyyən minimum iş stajı və ya sənəd paketi tələb oluna bilər. Amma bu tələblər bankın daxili siyasətinə görə dəyişdiyi üçün, kredit təsdiqi üçün vahid “standart siyahı” göstərmək düzgün olmaz.

Mövcud öhdəliklər kredit təsdiqi qərarında nəzərə alınan əsas amillərdən biridir. Banklar adətən müraciətçinin hazırkı borc yükünü və aylıq ödəniş imkanlarını birlikdə qiymətləndirirlər. Buraya aşağıdakılar daxil ola bilər:

• Aktiv kreditlər üzrə aylıq ödənişlər (istehlak, ipoteka və s.);
• Kredit kartı borcu və limitlər: istifadə olunmasa belə, limitlərin mövcudluğu bəzi banklarda potensial risk kimi qiymətləndirilə bilər;
• Zaminlik və digər öhdəliklər: müraciətçi zamin kimi çıxış edirsə və ya başqa müqavilə öhdəlikləri varsa, bu da ümumi yükə təsir edə bilər.

Borc yükü ilə bağlı bankların yanaşması adətən belə qurulur: “Yeni kreditin aylıq ödənişi əlavə olunduqda, müraciətçinin büdcəsi dayanıqlı qalırmı?” Bu qiymətləndirmədə konkret faiz hədləri və ya rəqəmlər bankdan-banka dəyişə bilər. Ona görə də müraciətçi üçün şəxsi büdcəni əvvəlcədən hesablamaq, ödəniş qrafikini oxumaq və mövcud borcları nəzərə almaq müraciət prosesində faydalı ola bilər.

Yekun olaraq, bank krediti üçün kredit təsdiqi üç əsas amilin: kredit tarixcesi, gəlir səviyyəsi və mövcud öhdəliklərin birlikdə qiymətləndirilməsi ilə formalaşır. Banklar adətən riskə ehtiyatla yanaşır və qərar fərdi qaydada verilir. Bu səbəbdən müraciət etməzdən əvvəl məlumatların dəqiqliyinə, sənədlərin uyğunluğuna və borc yükünün real planlanmasına diqqət yetirmək müraciət zamanı nəzərə alınan məqamlardandır.